Additional menu

Mindfulness helpt bij slapeloosheid

Slapeloosheid, of insomnia, is een veelvoorkomende slaapstoornis die gekenmerkt wordt door problemen bij het in slaap vallen of het doorslapen, ondanks dat de mogelijkheden om te slapen adequaat zijn. Het gaat gepaard met onrust en beperkingen in het functioneren overdag. Slaap speelt een vitale rol bij het functioneren van het brein, het immuunsysteem, de stofwisseling en het cardiovasculaire systeem. Insomnia is sterk geassocieerd met hoge bloeddruk, kanker en psychische aandoeningen als angst en depressie.
Er zijn twee parameters die iets zeggen over de slaap: kwantiteit en kwaliteit. Onder de kwantiteit valt onder meer het aantal geslapen uren, hoe vaak iemand wakker is geweest en hoe lang het duurde voordat iemand in slaap viel. Slaapkwaliteit gaat bijvoorbeeld over de diepte van de slaap en de tevredenheid over de slaap. Deze kwaliteit wordt meestal gemeten door subjectieve metingen.
Een traditionele behandeling voor insomnia is het gebruik van bepaalde medicijnen. Recenter is ook cognitieve gedragstherapie efficiënt gebleken en de laatste 20 jaar is er meer onderzoek naar mindfulness als behandeling. De auteurs van dit onderzoek legden de RCT’s over de invloed van mindfulness op insomnia naast elkaar en maakten waar mogelijk een meta-analyse van de resultaten.

Methode

Studies werden geïncludeerd als de deelnemers gediagnosticeerd waren met insomnia of als ze een subjectieve klacht over het slapen hadden zonder klinische diagnose. De interventie bestond uit mindfulness. Het design was een RCT met minstens 20 deelnemers met voor- en nameting. De kwaliteit van de studies werd vastgelegd via het meetinstrument van de Cochrane Back Review Group.

Resultaten

Er werden 6 studies geïncludeerd, met een totaal aantal deelnemers van 330. Hiertoe behoorden mensen met chronische, primaire insomnia en insomnia symptomen als comorbiditeit van depressie of kanker. Vier studies onderzochten mindfulness-based stress reduction (MBSR), één mindfulness meditatie (MM) en één mindfulness-based cognitive therapy (MBCT). Bij drie studies bestond de controlegroep uit mensen op een wachtlijst, bij een uit aandachtscontrole (educatie of non-directieve therapie) en twee controlegroepen kregen een andere actieve therapie (medicatie of cognitieve gedragstherapie). De interventies duurden tussen 6 en 8 weken.
Bevinding: bij de twee studies waarin de controlegroep een actieve therapie kreeg, scoorde de controlegroep beter dan de mindfulness-groep. In de overige studies was de mindfulness-interventie significant effectiever op inslapen, slaap kwaliteit, slaapefficiëntie en op de PSQI.

Opmerkingen samenvatter

Deze meta-analyse laat zien dat mindfulness effectiever is dan geen interventie (wachtlijst) of aandachts-controle groepen, maar niet effectiever dan medicatie of cognitieve gedragstherapie. Van cognitieve gedragstherapie is het gunstige effect op primaire en comorbide insomnia aangetoond in onderzoek. De werking van medicatie is ook veelvuldig onderzocht en daarbij blijkt dat deze zeker op de korte termijn effectief zijn. Voor de lange termijn is het effect nog minder bekend. Ook al zijn therapieën even effectief, de route waarlangs dit plaatsvindt kan verschillen. Dat maakt dat je niet zomaar de ene therapie voor de ander kan inruimen, maar op basis van proceskenmerken een fit moet zoeken met het probleem van de patiënt. Voor fysiotherapeuten geldt dat mindfulness training waarschijnlijk wat makkelijker in te zetten is dan cognitieve gedragstherapie. Mindfulness lijkt in zekere mate op ontspanningstraining. Ze is als procedure niet ingewikkeld en gemakkelijk in te voegen. Cognitieve gedragstherapie vraag meer actieve structurering van het therapie proces.

Bron: Gong, H., Ni, C.X., Liu, Y.Z., Zhang, Y., Su, W.J., Lian, Y.J., Peng, W., Jiang, C.L.(2016). Mindfulness meditation for insomnia: A meta-analysis of randomized controlled trials. J Psychosom Res. Oct;89:1-6

Samenvatter: Marjolein Streur
Redactie: Peter van Burken.

Meer over dit onderwerp bij Psychfysio

Gravatarfoto voor Peter van Burken

Peter van Burken

Dertig jaar ervaring als fysiotherapeut/psycholoog. Auteur van Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut en het boek Mindfulness en fysiotherapie. Initiator en docent Psychfysio opleidingen.

Reader Interactions

Om de twee weken 3-6 samenvattingen

Fysiotherapeut? ja nee

6000+ fysiotherapeuten ontvangen de nieuwsbrief.

Cursussen 2020

Pijn- en Stressmanagement technieken

3 dagen. Start 7 januari 2020. Prijs 595,-...

Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut

5 dagen. Start 8 januari 2020. Prijs 875,-...

De Mindful Fysiotherapeut

8 dagen. Start 9 januari 2020. Prijs 1295,-...

Dansante Fysiotherapie op basis van Laban/Bartenieff

8 dagen. Start 11 januari 2020. Prijs 1295,-...

Praktijk – Neurolinguïstisch Programmeren (NLP)

3 dagen. Start 13 januari 2020. Prijs 595,-...

Acceptance and Commitment Therapy bij pijn

3 dagen. Start 15 januari 2020. Prijs 595,-...

Fysiopilates opleiding

9 dagen. Start 28 januari 2019. Prijs 1295,-...

De Running Fysiotherapeut

5 dagen. Start 6 mei 2020. Prijs 895,-...

Motivational interviewing en oplossingsgericht coachen

3 dagen. Start 22 mei 2020. Prijs 595,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Wervelkolom –

4 dagen. Start 3 juni 2020. Prijs 875,-...