Additional menu

Mensen met somatoforme aandoeningen hebben weinig zelfcompassie

Verschillende factoren van weerbaarheid staan de laatste tijd volop in de aandacht door de toenemende interesse voor de positieve psychologie. Een van de factoren van weerbaarheid is zelfcompassie. Drie componenten van zelfcompassie lijken mensen te helpen in lastige periodes en periodes van pijn:

  • Zelf-vriendelijkheid: aardig en begrijpend naar jezelf zijn in plaats van erg zelfkritisch.
  • Gemeenschappelijke menselijkheid: het zien van je eigen ervaringen als onderdeel van een grotere menselijke ervaring in plaats van als scheidend en isolerend.
  • Mindfulness: het houden van een bewuste balans tussen je gevoelens en gedachten over pijn, in plaats van jezelf te identificeren met de pijn.

Bij somatoforme stoornissen kan zelfcompassie een rol spelen. Somatoforme aandoeningen kunnen niet volledig verklaard worden door een medische aandoening en psychologische behandeling kan daarom geïndiceerd zijn. Theorieën over somatoforme aandoeningen suggereren dat onder meer het richten van de aandacht op de symptomen en de misinterpretatie ervan de klachten ontwikkelen of in stand houden, net als piekeren en vastzittende denkpatronen. Het trainen van de drie bovengenoemde aspecten van zelfcompassie kunnen mogelijk patiënten helpen bewust te zijn van het moment op een gebalanceerde, begripvolle en zorgzame manier en daarnaast zich verbonden voelen met anderen en het eigen lijden in een breder perspectief zien.

Om inzicht te krijgen in hoeverre zelfcompassie is betrokken bij somatoforme aandoeningen kijken de auteurs van dit onderzoek of zelfcompassie bij deze groep mensen lager is dan in de algemene populatie en of zelfcompassie geassocieerd is met het aantal symptomen en de gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven.

Methode

In de studie werden mensen met een somatoforme aandoening vergeleken met gezonde mensen. De mensen met een somatoforme aandoening werden geworven in een gespecialiseerd centrum, waar mensen medisch onverklaarbare klachten hebben gedurende (gemiddeld) 10 jaar, en al vijf eerdere behandelingen hebben ondergaan. Daarnaast heeft de helft van de mensen stemmingsklachten of een persoonlijkheidsstoornis. De geïncludeerde mensen werden vergeleken met gezonde mensen, van vergelijkbare herkomst, leeftijd en hetzelfde geslacht.
Alle mensen vulden de Self-Compassion Scale (SCS; Neff, 2003b) in, een vragenlijst over zelfcompassie, een vragenlijst over het aantal symptomen dat ze hadden (Physical Symptom Checklist PSC; Van Hemert, 2003), en een lijst over hun gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (EQ-5D; 5D; The EuroQol Group, 1990).

Resultaten

Er werden 236 mensen (64 mannen en 172 vrouwen) met een somatoforme aandoening geïncludeerd.  De gemiddelde leeftijd was 40,8. Er werden ook 236 gezonde mensen geïncludeerd (eveneens 64 mannen en 172 vrouwen). De gemiddelde leeftijd in deze gezonde groep was 40,6 jaar en dus goed vergelijkbaar.
Op iedere schaal van de SCS verschilde de patiëntengroep significant met de groep gezonde mensen: zelf-vriendelijkheid, zelf-oordeel, gemeenschappelijke menselijkheid, isolatie, mindfulness, over-identificatie.
Ook op de PSC en de EQ-5D waren de verschillen tussen de groepen significant. Vooral vrouwen hadden meer fysieke symptomen en een lagere kwaliteit van leven naarmate ze minder zelfcompassie hadden.

Conclusie en opmerkingen

Dit onderzoek laat zien dat relatief veel mensen met somatoforme aandoeningen een laag niveau van zelfcompassie hebben.  Hoe lager de mate van zelfcompassie is bij iemand met een somatoforme aandoening, hoe meer fysieke klachten men heeft en hoe lager de kwaliteit van leven over het algemeen is. Deze bevindingen zijn potentieel klinisch relevant bij deze patiëntengroep, aangezien het de uitkomsten van de behandeling kan beïnvloeden. Werken aan zelfcompassie kan hiermee een sub-behandeldoel zijn in de fysiotherapeutische praktijk. Zie ook. Zelfcompassie van patiënt is voorwaarde voor zelfmanagement.

Bron: Dewsaran-van der Ven, C., van Broeckhuysen-Kloth, S., Thorsell, S., Scholten, R., De Gucht, V., Geenen, R. (2017). Self-compassion in somatoform disorder. Psychiatry Res. Dec 9;262:34-39

Foto bij artikel door Anastasiia Fedorova / Shutterstock.

Samenvatter: Marjolein Streur
Redactie: Peter van Burken.

Meer over dit onderwerp bij Psychfysio

Gravatarfoto voor Peter van Burken

Peter van Burken

Dertig jaar ervaring als fysiotherapeut/psycholoog. Auteur van Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut en het boek Mindfulness en fysiotherapie. Initiator en docent Psychfysio opleidingen.

Reader Interactions

Om de twee weken zes samenvattingen

Fysiotherapeut? ja nee

6000+ fysiotherapeuten ontvangen de nieuwsbrief.

Database met 1225+ artikelen

Cursussen 2020

Pijn- en Stressmanagement technieken

3 dagen. Start 7 januari 2020. Prijs 595,-...

De Mindful Fysiotherapeut

8 dagen. Start 9 januari 2020. Prijs 1295,-...

Dansante Fysiotherapie op basis van Laban/Bartenieff

8 dagen. Start 19 maart. Prijs 1095,- Inschrijven...

Praktijk – Neurolinguïstisch Programmeren (NLP)

3 dagen. Start 13 januari 2020. Prijs 595,-...

Fysiopilates opleiding

9 dagen. Start 28 januari 2020. Prijs 1295,-...

De Running Fysiotherapeut

5 dagen. Start 22 april 2020. Prijs 895,-...

Motivational interviewing en oplossingsgericht coachen

3 dagen. Start 22 mei 2020. Prijs 595,-...

Acceptance and Commitment Therapy bij pijn

3 dagen. Start 26 mei 2020. Prijs 595,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Wervelkolom –

4 dagen. Start 3 juni 2020. Prijs 875,-...

Data volgen

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Extremiteiten –

4 dagen. Start najaar 2020. Prijs: 875,- Inschrijven...

Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut

5 dagen. Start voorjaar 2021. Prijs 875,- Inschrijven...