Additional menu

13-12-Hebben voedingssupplementen effect op het fysiek functioneren en spierkracht bij ouderen_1153120301

Hebben voedingssupplementen effect op het fysiek functioneren en spierkracht bij ouderen?

Ondervoeding bij ouderen komt veel voor, zo’n één op de tien krijgt te weinig calorieën en/of voedingsstoffen binnen. Hierdoor kunnen ze in een vicieuze cirkel terecht komen. Ondervoeding leidt tot een achteruitgang in fysiek functioneren. Zo neemt de loopsnelheid af en gaat het opstaan uit een stoel moeilijker. Dat kan weer leiden tot sarcopenie en kwetsbaarheid, met als gevolg nog meer beperkingen. Voedingssupplementen kunnen het pathologische verlies van spiermassa en spierfunctie bij ondervoede ouderen mogelijk voorkomen. In een recent verschenen overzichtsartikel zetten de auteurs studies naar het effect van voedingssupplementen op een rijtje.

Methode

Twee van de auteurs zochten onafhankelijk van elkaar in de wetenschappelijke literatuur naar gerandomiseerde dubbelblind gecontroleerde studies waarin het effect van voedingssupplementen op de verbetering van functionele testen en op spierkracht vergeleken werd met een placebo. Ze namen alleen studies mee waar alle proefpersonen ouder dan 60 waren of waar de gemiddelde leeftijd boven de 70 lag. Ze keken alleen naar het effect van de voedingsinterventies. Dus als er in een studie een groep was die ook oefentherapie kreeg, lieten ze die buiten beschouwing.

De uitkomstmaten in de geïncludeerde studies waren de voor- en nametingen op functionele testen en op de spierkracht. De functionele testen waren testen zoals de Timed Up and Go (TUG) test, de Short Physical Performance Battery (SPPB), loopsnelheid, en snelheid van opstaan uit de stoel. Wat betreft de spierkracht waren weerstandtesten van flexie en extensie been, leg press, maximaal isometrische kracht en handknijpkracht uitkomstmaten.

Twee auteurs beoordeelden onafhankelijk van elkaar de kwaliteit van de studies aan de hand van een daarvoor bedoelde scorelijst. Daarna analyseerden ze de data uit de geïncludeerde studies. Ze vergeleken de testuitslagen op de functionele tests van de groep deelnemers die een voedingssupplement hadden gekregen met die van de groep die een placebo kreeg. Ze berekenden het verschil in gemiddelden in de interventiegroepen en de controlegroepen aan het begin van de studies en na de follow-up. Daarnaast keken ze ook of het effect van voedingssupplementen anders was bij ouderen die al kwetsbaar of sarcopeen waren in vergelijking met gezonde ouderen.

Resultaten

De auteurs includeerden 32 artikelen in hun analyse, met in totaal 4137 deelnemers, waarvan 2097 deelnemers in de interventiegroepen en 2040 in de placebogroepen. Ongeveer de helft van de studies was in Europa uitgevoerd. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers was 76,3 ± 5,6 jaar. Vijfenzestig procent was vrouw. Zo’n twee derde van de studies was uitgevoerd onder zelfstandig wonende ouderen. In dertien studies deden alleen gezonde ouderen mee en in veertien studies alleen deelnemers die kwetsbaar waren, sarcopenie hadden of eerder gevallen waren.

Wat betreft de voedingssupplementen waren producten die meerdere voedingsstoffen bevatten, de zogeheten multinutriënten, het meest bestudeerd. Namelijk in twaalf studies. De follow-up periodes varieerden van zeven weken tot ongeveer twee jaar. De kwaliteit van de studies was over het algemeen goed.

Het effect van voedingssupplementen

Multinutriënten bleken in drie studies de snelheid van opstaan uit de stoel significant te verbeteren. Op de TUG, de SPPB, of loopsnelheid lieten zowel de multinutriënten als de supplementen met eiwitten, vitamine D of visolie geen verbetering zien. Eén studie toonde aan dat ouderen die vitamine K kregen, significant slechter scoorden op de SPPB.

Wat betreft het effect van voedingssupplementen op spierkracht, verbeterden multinutriënten in zes studies en extra eiwitten in zeven studies significant de handknijpkracht, vergeleken met een placebo. Daarentegen leidden voedingssupplementen met multinutriënten, eiwitten, vitamine D, visolie of vitamine K niet tot een significante verbetering van de weerstandstesten, de leg press en maximaal isometrische kracht.

De positieve effecten van de voedingssupplementen waren overigens alleen zichtbaar bij kwetsbare en sarcopene ouderen en ouderen met een andere aandoening. Bij de groepen met alleen gezonde ouderen hadden de voedingssupplementen geen significant effect.

Discussie

Voedingssupplementen die meerdere voedingsstoffen bevatten hebben dus een positief effect op de tijd die nodig is om op te staan uit de stoel en op de handknijpkracht bij niet-gezonde ouderen. Het pathologisch verlies van spiermassa is een belangrijk issue in de geriatrie en een slechte voedingstoestand speelt een grote rol bij sarcopenie. Over het algemeen neemt de voedings- en energie-inname tussen het veertigste en zeventigste levensjaar zo’n vijfentwintig procent af. Vandaar dat het gebruik van voedingssupplementen geadviseerd wordt voor ouderen.

De auteurs zijn van mening dat voedingssupplementen het meest zinvol zijn wanneer ze meerdere voedingsstoffen bevatten. Ondervoeding bij ouderen is multifactorieel. Dus multinutriënte voedingssupplementen werken daarom beter, denken ze.

Aangezien ondervoeding vaker bij kwetsbare ouderen voorkomt dan bij gezonde ouderen zijn voedingssupplementen meer gerechtvaardigd in de behandeling bij functionele achteruitgang en spierkrachtverlies dan in preventie. Echter de voedingssupplementen hebben slechts effect op enkele testen. Om spierkracht verder te verbeteren, zijn krachtoefeningen uiteraard onmisbaar.

Bron: Veronesea, N., Stubbsb, B., Punzie, L., Soysalf, P., Incalzig, R.A., Sallerh, A., Maggia, S.(2019). Effect of nutritional supplementations on physical performance and muscle strength parameters in older people: A systematic review and meta-analysis.  Ageing Research Reviews: 8-54.

Foto bij artikel door De Visu / Shutterstock

Samenvatter: Shanty Sterke
Redactie: Peter van Burken.

Meer over dit onderwerp bij Psychfysio

Gravatarfoto voor Peter van Burken

Peter van Burken

Dertig jaar ervaring als fysiotherapeut/psycholoog. Auteur van Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut en het boek Mindfulness en fysiotherapie. Initiator en docent Psychfysio opleidingen.

Reader Interactions

Om de twee weken 3-6 samenvattingen

Fysiotherapeut? ja nee

6000+ fysiotherapeuten ontvangen de nieuwsbrief.

Cursussen 2019

De Running Fysiotherapeut

5 dagen. Start 4 september 2019. Prijs 895,-...

Dansante Fysiotherapie op basis van Laban/Bartenieff

8 dagen. Start 3 oktober 2019. Prijs 1295,-...

Motivational interviewing en oplossingsgericht coachen

3 dagen. Start 8 november 2019. Prijs 595,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Extremiteiten –

4 dagen. Start 11 december 2019. Prijs: 875,-...

Cursussen 2020

Pijn- en Stressmanagement technieken

3 dagen. Start 7 januari 2020. Prijs 595,-...

Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut

5 dagen. Start 8 januari 2020. Prijs 875,-...

De Mindful Fysiotherapeut

8 dagen. Start 9 januari 2020. Prijs 1295,-...

Praktijk – Neurolinguïstisch Programmeren (NLP)

3 dagen. Start 13 januari 2020. Prijs 595,-...

Acceptance and Commitment Therapy bij pijn

3 dagen. Start 15 januari 2020. Prijs 595,-...

Fysiopilates opleiding

9 dagen. Start 28 januari 2019. Prijs 1295,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Wervelkolom –

4 dagen. Data voorjaar 2020 volgen. Prijs 875,-...