Additional menu

Implementatie intenties helpen de patiënt zijn doelen te halen

De auteurs schrijven dat het stellen van doelen  weliswaar erg belangrijk is om doelen te halen, maar de manier waarop doelen nagestreefd worden speelt ook een belangrijke rol. De auteurs bespreken de functie van ‘als-dan’ plannen (het vormen van implementatie intenties) bij het realiseren van een doel. Implementatie intenties specificeren  kritische situaties en linken die met een doelgerichte gedragsrespons.

Implementatie intenties: strategisch automatiseren van doel nastreven

Implementatie intenties staan ten dienste van een doel intentie. Ze specificeren de situatie (waar en wanneer) waarin een bepaald gedrag gewenst is (wat of hoe). Bijvoorbeeld:  alsik thuis kom van mijn werk’ dan ga ik ’twintig minuten hardlopen’. Deze implementatie intentie staat dan ten dienste van de (hogere) doel intentie om bijvoorbeeld een ‘ betere conditie’ te krijgen. Implementatie intenties slaan een brug tussen het stellen van doelen en het realiseren van die doelen. Een omvangrijk meta-analyse toont dat het formuleren van implementatie intenties een matige tot grote effect sterkte ( d = 0,65) hebben in veel verschillende contexten boven op het effect dat het stellen van doelen op zich al heeft (Gollwitzer, e.a., 2006).

Mechanismen van implementatie intenties

Implementatie intenties zorgen niet alleen dat de mentale representatie van een kritische situationele cue sterker geactiveerd en toegankelijk wordt, maar dat ook de link richting de mentale representatie van de gewenste gedragsrespons versterkt wordt. Daardoor ontstaat er een soort automatisme tussen de situationele cue en de gewenste gedragsrespons. Het gewenste gedrag wordt als de situatie cue zich voordoet sneller, efficiënter en meer onbewust uitgevoerd. Mensen die implementatie intenties vormen verschuiven de gedragscontrole als het ware van bewust nastreven, naar een automatische koppeling aan triggers in de omgeving. fMRI toont dat het gedrag dan meer bottom-up tot stand komt (mediale rostrale prefrontale cortex) in plaats van top-down (laterale rostrale prefrontale cortex).
Mensen die een doel intentie vormen (stoppen met roken, meer sporten, etc) staan voor het realiseren van die doelen voor vier grote uitdagingen: (a) er aan beginnen, (b) volhouden, (c) stoppen als iets niet werkt, en (d) jezelf qua zelfregulatie niet overvragen. Implementatie intenties blijken op alle vier de deelgebieden positieve effecten te hebben. Het ondersteunt bijvoorbeeld het halen van doelen die enigszins onaangenaam kunnen zijn (bijvoorbeeld sporten) en gedragingen die gemakkelijk vergeten worden (pillen nemen), en het beschermt tegen externe afleiding en interne afleiding (bijvoorbeeld ongunstige stemming). De implementatie intenties moeten daar dan wel op toegesneden zijn. Bijvoorbeeld: Alsik moe thuiskom’, dankleed ik me direct om’. Of: alsna mijn werk hardlopen een week niet lukt’, dan ‘ga ik de week er na ‘s ochtend hardlopen’.
Implementatie intenties werken ook op gebieden waar veel mensen vaak weinig wilskracht hebben zoals studeren en examensmaken, gecompliceerde onderhandelingen voeren, en als de gewoonte respons antagonistisch is ten opzichte van het gewenste gedrag.

Moderatoren van het effect van implementatie intenties

Uit onderzoek komt naar voren dat er vier moderatoren zijn die het effect van implementatie intenties bepalen. Deze moeten mogelijk ook eerst beïnvloed worden wil de implementatie intentie maximaal effect hebben:

  • Commitment: sterke commitment aan doel intentie en aan de implementatie intentie versterkt het effect.
  • Eigen-effectiviteitsverwachting: mensen met een hoge self-efficacy ten aanzien van het gewenste gedrag hebben meer baat bij implementatie intenties, vooral bij moeilijke doelen.
  • Sociaal voorgeschreven perfectionisme: mensen die hoog scoren op sociaal voorgeschreven perfectionisme streven hoge standaarden na die door anderen bepaald zijn. Implementatie intenties werkt bij deze groep minder goed. Terwijl mensen die perfectionistische zijn vanuit zelfgedefinieerde doelen juist baat hebben bij implementatie intenties.
  • Nauwgezetheid (consciëntieusheid): mensen  die hoog scoren op nauwgezetheid  ervaren geen extra effect van implementatie intenties, mensen die laag of middelmatig scoren hebben juist wel profijt van implementatie intenties.

Zodra mensen implementatie intenties vormen ontstaat er een mindset die gunstig is voor het realiseren van de doelen: men is minder afleidbaar, de voordelen komen meer op de voorgrond te staan dan de nadelen, en wat betreft zelfperceptie meent men meer positieve kenmerken te hebben (slim, sociaal sensitief) terwijl de perceptie van eigen kwetsbaarheid minder wordt. Deze positieve mindset blijkt te correleren met meer effectieve zelfregulatie en betere uitkomsten.

Hoe kan het gebruik van  implementatie intenties aangeleerd worden?

Oettingen (2000) ontwikkelde een strategie die ‘mental contrasting’ heet.  Eerste laat men de cliënt  levendig verbeelden hoe het behalen van het doel eruit zal zien , en direct daarna vraagt men de deelnemer na te denken over de actuele barrières die het behalen van dit positieve doel in de weg staan. Het eerste deel zorg dat men meer gecommitteerd aan het voorgenomen doel wordt, het tweede deel zorg dat men kritische situaties herkend en ‘als-dan’ plannen kan maken. Deze strategie bleek effectief bij het streven naar ‘meer bewegen’ en gezond eten.
Zie ook:

Opmerking samenvatter
Binnen de fysiotherapie houden we ons vaak bezig met gedragsverandering. Details uit onderzoeksgebieden zoals (a) motivational science en (b) self-regulation kunnen de fysiotherapeut inspireren op deelfacetten binnen het gedragsveranderingsproces de puntjes (evidence based) op de ‘i’ te zetten

Bron: Gollwitzer, P. M., Oettingen, G. (2011). Planning promotes goal striving. In K. D. Vohs, Baumeister, R.F. (Ed.), Handbook of self-regulation (2 ed., pp. 162-185). New York: The Guilford Press.

© www.PsychFysio.nl
drs. P. van Burken

Meer over dit onderwerp bij Psychfysio

Gravatarfoto voor Peter van Burken

Peter van Burken

Dertig jaar ervaring als fysiotherapeut/psycholoog. Auteur van Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut en het boek Mindfulness en fysiotherapie. Initiator en docent Psychfysio opleidingen.

Reader Interactions

Om de twee weken 3-6 samenvattingen

Fysiotherapeut? ja nee

6000+ fysiotherapeuten ontvangen de nieuwsbrief.

Cursussen 2019

De Running Fysiotherapeut

5 dagen. Start 4 september 2019. Prijs 895,-...

Fysiopilates opleiding

9 dagen. Start 17 september 2019. Prijs 1295,-...

Dansante Fysiotherapie op basis van Laban/Bartenieff

8 dagen. Start 3 oktober 2019. Prijs 1295,-...

Motivational interviewing en oplossingsgericht coachen

3 dagen. Start 8 november 2019. Prijs 595,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Extremiteiten –

4 dagen. Start 11 december 2019. Prijs: 875,-...

Cursussen 2020

Pijn- en Stressmanagement technieken

3 dagen. Start 7 januari 2020. Prijs 595,-...

Gezondheidspsychologie voor de fysiotherapeut

5 dagen. Start 8 januari 2020. Prijs 875,-...

De Mindful Fysiotherapeut

8 dagen. Start 9 januari 2020. Prijs 1295,-...

Praktijk – Neurolinguïstisch Programmeren (NLP)

3 dagen. Start 13 januari 2020. Prijs 595,-...

Acceptance and Commitment Therapy bij pijn

3 dagen. Start 15 januari 2020. Prijs 595,-...

Motorisch trainen bij musculoskeletale pijn – Wervelkolom –

4 dagen. Data voorjaar 2020 volgen. Prijs 875,-...